Bergeijk is het Stonehenge van de Kempen

Dit jaar is het veertig jaar geleden dat het Eicha Museum, het archeologisch streekmuseum voor de Brabantse Kempen werd opgericht. In het weekend van 20 en 21 mei zal het achtste lustrum van deze archeologische schatkamer, gevestigd in Ontmoetingscentrum Teutenhuis aan de Domineestraat in Bergeijk, extra onder de aandacht worden gebracht. In het kader van deze herdenking zult u de komende maanden in dit weekblad een aantal artikelen aantreffen. Deze week met een knipoog naar Stonehenge in Engeland.

Als we vanuit het ruimtestation ISS een baan boven de 51ste breedtegraad maken, kunnen we vanuit deze hoogte een blik werpen op Stonehenge in Engeland en tegelijk ook op de Galgenberg in Bergeijk. We zien dan meteen een zekere overeenkomst. Wat we in Engeland zien als reusachtige stenen zuilen heeft hier in Bergeijk de vorm van een krans van houten palen en paaltjes. We zouden onze grafheuvel met enige fantasie wel Woodhenge mogen noemen. Beide archeologische monumenten, toevallig of niet toevallig op genoemde breedtegraad, werden opgericht in de prehistorie enwel in de periode die we de Bronstijd noemen. Om het iets preciezer te dateren moeten we denken aan de midden-Bronstijd, de periode van ± 1800 tot 1050 vóór Christus, afgerond ongeveer 3500 jaar geleden.

In de volksverhalen van meester Panken wordt deze grafheuvel het Galgenbergje genoemd. Uit geen enkele historische bron valt te bewijzen dat er ooit een galg op deze grafheuvel heeft gestaan. Mogelijk is de naam Galgenbergje een verbastering van Gagelbergje omdat deze en enkele andere grafheuvels liggen aan de rand van een drooggevallen ven, vroeger het Hongerdel genaamd. En bij een ven hoorde nu eenmaal een moerassige omgeving waar veel gagel (Myrica gale) groeide, een bitter kruid dat ook in gruit gebruikt werd door de bierbrouwers. Zo zijn er in Brabant en ook elders zogenaamde Galgevelden, wat oorspronkelijk gagelvelden zijn geweest. In volksverhalen worden zo ook de klotkuilen, ontstaan door klot- of turfsteken, klokkuilen genoemd, het begin soms van een kerstlegende. Na de ruilverkaveling is gagel jammer genoeg zo goed als helemaal uit onze omgeving verdwenen.

Onze palenkransgrafheuvel werd in 1951 opgegraven door de Rijksdienst Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) onder leiding van de archeoloog dr. P.J.R. Modderman. Bij het onderzoek werd in deze grafheuvel geen brons aangetroffen. Wel een zevental grote urnen met crematieresten. Van deze zeven urnen konden er drie compleet worden gerestaureerd. Ze kregen een plaats in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, maar binnenkort komen ze terug naar Bergeijk. De crematieresten die hierin werden aangetroffen zijn al in het Eicha Museum aanwezig. Deze konden op initiatief van de archeoloog dr. Liesbeth Theunissen begin 2002 aan de Universiteit van Groningen worden onderzocht.
Van zes personen kon het geslacht en bij benadering ook de leeftijd worden vastgesteld. Jammer dat crematieresten geen DNA nalaten, zodat we niet weten of deze personen tot hetzelfde gezin of familie behoren, wat waarschijnlijk wel het geval zal zijn geweest. Volgens de nummering van de vondsten was (11) een jongeling van ± 12-16 jaar; (12) een jonge vrouw van ± 16-19 jaar; (13) een man van 25-40 jaar; (32) twee volwassenen en een vrouw van ± 20-40 jaar; (33) een volwassen persoon. Een bijzondere vondst tussen de crematieresten was het eerst bolletje barnsteen uit de Brabantse Bronstijd, lengte 6,14 mm en breedte 5,58 mm en het weegt 0,1 gram. Dat moet pas na de crematie, toen de resten waren afgekoeld, aan de urn zijn toegevoegd anders zou het gesmolten zijn. Deze unieke vondst kunt u bewonderen in het Eicha Museum.

Vorig jaar werden de palen en paaltjes van de Galgenberg door de gemeente Bergeijk geheel vervangen zodat hij er nu weer netjes bijligt. Ook de zogenaamde Driebergen, op korte afstand van de Galgenberg, werden onlangs ontdaan van alle verstorende begroeiing. Een infobord aan de Schietbergdreef vertelt hoe deze grafheuvels aan hun naam gekomen zijn.
Sinds enkele weken is, na het rooien van het naaldbos, de Galgenberg zichtbaar geworden vanaf de Eerselsedijk. Een reuze verbetering voor onze toeristen. Het informatiebord dat er nu nog staat bevat enkele onjuistheden. Er worden voorbereidingen getroffen om dat bord binnenkort te vervangen met de juiste tekst en afbeeldingen.

Johan Biemans, conservator